Indonesië

Informatie- en nieuwsforum over Indonesië en Nederlands-Indië
 
IndexKalenderFAQRegistrerenInloggen

Deel
 

 - Op zoek naar het Java van Hella -

Ga naar beneden 
AuteurBericht
wu

wu

Aantal berichten : 6613
Registratiedatum : 08-12-08

- Op zoek naar het Java van Hella - Empty
BerichtOnderwerp: - Op zoek naar het Java van Hella -   - Op zoek naar het Java van Hella - Icon_minitimewo 21 okt 2009 - 21:36

Op zoek naar het Java van Hella

- Op zoek naar het Java van Hella - 4032470581_afd3f3f056_m Een jonge Hella Haasse signeert haar boek 'Oeroeg', dat juist is uitgekomen ter gelegenheid van de boekenweek. ©️ ANP

De natuur van Nederlands-Indië tekende het leven en schrijverschap van Hella Haasse. Maar het mysterieuze donkere meer uit haar debuutroman Oeroeg is nu modderig en troebel, en opgetuigd met een pretparkje.

Daar is het. Na een meanderende wandeling dwars door de fel groene theevelden op de berghellingen in de Preanger van Java ligt daar Telaga Warna, het meer dat als ’Telaga Hideung’ een sleutelrol speelt in Oeroeg, het fameuze prozadebuut van Hella S. Haasse.

De Nederlandse jongen die het verhaal van zijn vriendschap met de Indonesische Oeroeg vertelt, ziet het mysterieuze donkere meer voor het eerst ’s nachts, bij maanlicht: ’Ik vond niet de immense zwarte watervlakte van mijn dromen, maar een poel, een plas bijna, aan alle kanten omsloten door recht omhoog stijgende bergwanden, dicht begroeid met oerwoud. De vederachtige en wollige boomkronen glansden licht in de maneschijn. (...) Boven de bergtoppen fonkelden de sterren met ijskoud licht. Ik staarde naar de zwarte oever aan de overkant van het meer, waar het gebladerte de wateroppervlakte raakte. Zonder moeite kon ik me voorstellen dat daar de boze geesten zich verscholen hielden, gereed tot de aanval.’


- Op zoek naar het Java van Hella - 4033223842_de2dcfa36a_o De cover van de gratis CPNB-uitgave van de novelle 'Oeroeg'.

Hoewel de bergwand met het oerwoud adembenemend is, wel duizend kleuren groen vloeien in elkaar over, valt de aanblik van Telaga Warna tegen. Het water is niet zwart, maar modderig en troebel, omdat men het tegenwoordig gebruikt om het omliggende land te bevloeien. Maar wat de illusie van tempo doeloe volstrekt verpest, is het pretparkje aan de oever van het meer, waar men zich aan een ’Tarzan swim’ kan wagen en zelfs een tsunami kan naspelen in een wrakkig bootje.

Als de beheerder van het parkje merkt dat er Nederlandse journalisten met camera’s aanwezig zijn, eist hij op hoge toon twee miljoen roepias vergoeding. Wanneer er niet direct aan zijn verzoek wordt voldaan, zegt hij bits: „Sla geen toon tegen mij aan. Jullie blanda’s (Nederlanders) zijn hier niet meer de baas”.



- Op zoek naar het Java van Hella - 4032470691_fed18d90f8 Het Telaga Warna, dat als Telaga Hideung in Oeroeg figureert.

Ten tijde van de geboorte van Hella S. Haasse – zij werd geboren in 1918 in Weltevreden, Batavia, het huidige Jakarta – was dat nog onomstotelijk wel het geval. Indië, de gordel van smaragd, was stevig in Nederlandse handen. De schrijfster groeide op als dochter van een Nederlandse inspecteur der financiën in weelderige harmonie met de omgeving. Zij leefde tijdens haar middelbare schooljaren in een aards paradijs. Java heeft in die tijd haar waarneming en schrijverschap gevormd en gekleurd. De natuur van Indië fungeert in haar romans niet louter als het betoverende decor, maar veeleer als de uitdrukking van haar wezen.

’Als het waar is’, staat in Oeroeg, ’dat er voor ieder mens een landschap van de ziel bestaat, een bepaalde sfeer, een omgeving, die responsieve trillingen oproept in de verste schuilhoeken van zijn wezen, dan was – en is – mijn landschap een beeld van berghellingen in de Preanger: de bittere geur der theestruiken, het klateren van heldere stroompjes over steenblokken, de blauwe wolkenschaduwen over het laagland. Dat mijn verlangen naar dit alles schrijnend zijn kon, had ik beseft in de reeks jaren, waarin ieder contact, iedere terugkeer, onmogelijk was.’

In 1938 vertrok Haasse, twintig jaar oud, uit Indië om in Nederland te gaan studeren. Zij wist toen niet dat zij pas decennia later zou terugkeren naar haar geboortegrond. De Tweede Wereldoorlog kwam ertussen, daarna de politionele acties en nog weer later haar werk en haar gezinsleven in Nederland. Dat zij niet terugkeerde, betekende dat zij zich altijd verscheurd zou voelen tussen haar moeder- en vaderland. Ze was nergens thuis.

’Ooit meende ik’, schreef zij in de roman ’Zwanen schieten’, ’dat de natuur, het landschap van Java voor mij de rol vervuld hadden van een ouderlijk huis, dat die warme glans van ontelbare tinten groen op een beslissend moment in mijn kinderleven de plaats had ingenomen van niet ten volle ervaren vertrouwdheid en koestering. Maar ik begrijp nu, dat het juist de ontoegankelijkheid van die wereld is geweest, die mij altijd in haar ban gehouden heeft. Er was nooit sprake van aanpassing, of van innerlijk veroveren, bezitten, van dat ’exotische’.’


De kern van Oeroeg is onkenbaarheid. De verteller komt zijn donkere vriend Oeroeg niet nader, kan hem niet werkelijk begrijpen. Integendeel: Oeroeg drijft steeds verder af en stuurt hem, als hij nog terugkeert naar Indië en nog één keer aan de oever van Telaga Warna staat, weg uit het paradijs van zijn jeugd: ’Ga weg. Je hebt hier niets te maken’, zegt Oeroeg. En verdwijnt in het oerwoud.

Haasse schreef Oeroeg in 1947, terwijl in Indonesië de politionele acties plaatsvonden. Zij voelde zich diep verbonden met het land. In haar debuutnovelle – die in 1948 door de CPNB als Boekenweekgeschenk werd uitgegeven en haar in één klap tot bekende schrijfster maakte – probeerde ze vorm te geven aan haar innerlijke verscheurdheid. Op papier wilde ze de harmonie herstellen.

’Misschien’, noteerde zij in het autobiografische essay ’Krassen op een rots’, ’was het bedrieglijke harmonie, gebaseerd op onjuiste veronderstellingen, maar dat neemt niet weg, dat ik het wel degelijk als harmonieus heb ondergaan – en als harmonie is het mij bijgebleven. Naïef en onbevangen – maar welk kind is dat niet? – achtte ik mij volkomen op mijn plaats in dat land en in die maatschappij.’

Eigenlijk was Haasse op het moment dat ze Oeroeg schreef er al van overtuigd dat de harmonie, zoals zij die in Indië had ervaren, in Indonesië nooit zou ontstaan. Toen zij voor het eerst weer voet op Javaanse bodem zette, in 1969, werd zij in dat idee bevestigd. Oog in oog met de inwoners van het land van haar jeugd werd zij zich des te sterker bewust dat zij ’de Indonesische mens’ toen zij jong was had aanvaard als decor, maar niet bewust had gezien, al kon zij zich nog zoveel uiterlijke details herinneren.

’Ik geloof’, schreef ze in ’Zelfportret als legkaart’, ’dat ik van mijn geboorteland en van alles wat ik daar als kind heb meegemaakt in een natuurlijk verlopend proces alleen datgene in mij heb bewaard en verwerkt dat op de een of andere manier van belang kon zijn voor mijn eigen ontwikkeling. Ik werd geen deel van die wereld, ik smolt niet samen met het grote geheel.’

Toch is Haasse altijd, ook nog na de laatste maal dat ze in Indonesië was, in 1992, toen ze ook de plekken bezocht die in haar roman ’Heren van de thee’ een rol speelden, blijven verlangen naar de confrontatie met de werkelijkheid. „Ach”, verzuchtte ze vlak voordat ze het vliegtuig instapte, „nog één keer de geuren van het land te kunnen opsnuiven!” Ook nu was ze graag meegegaan, maar haar leeftijd, 91 is ze, en haar broze fysieke gesteldheid maakten dat onmogelijk: „Als ik tien jaar jonger was geweest, was ik meegegaan. Maar mijn hart reist mee.”

Over wat wij in Jakarta aan zouden treffen, maakte Haasse zich overigens geen illusies. „Batavia bestaat niet meer. In mijn tijd grensden de sawahs aan de rand van de stad. Het was een natuurrijke, veilige omgeving. Ik kon ’s nachts om twaalf uur alleen met de fiets terug naar huis.” Als je nu door de straten van Jakarta rijdt, is dat bijna onvoorstelbaar. De stad versplintert alle dromen. Nergens meer de lange lanen met bomen, de stadskampongs, de sawahs aan de rand van de stad. Jakarta, dat zestien miljoen inwoners telt, evenveel als heel Nederland, is één grote, stinkende verkeerschaos geworden. Het groen is vervangen door glas, beton en uitlaatgassen.

Vlak bij de oude haven van Batavia, tussen de wolkenkrabbers, is nog een Hollandse ophaalbrug uit de VOC-tijd. Die staat daar als een vlag op een modderschuit. Onder de brug stroomt het smerigste open riool ter wereld. Giftige luchtbellen borrelen op, muggen en strontvliegen draaien hun rondjes boven wat eens water moet zijn geweest. Een jongetje pist van de kant met een grote boog in de rivier.

Even vlamt de hoop weer op, als we de stad verlaten en de Preanger inrijden. Des te verder je van de stad afkomt, des te meer je je in het land van Haasse’s verloren jeugd kan wanen. Denk het verkeer weg, knijp je ogen dicht en kijk door je oogharen naar de mistige berghellingen – en je bent er even. Na de lange reis, staande aan de oever van Telaga Warna, is het eindelijk even stil. Een windvlaag slaat over de berghelling. ’Nog was het oerwoud vervuld van het geheimzinnige onophoudelijke ruisen, dat ten eeuwigen dage deze plek zal kenmerken’, staat in Oeroeg.

Maar als je je ogen opent, is de betovering voorbij. We zijn teruggekeerd om te beseffen dat de wereld van Oeroeg niet meer bestaat. En nooit meer zal bestaan. Eerlijk is eerlijk: dat ligt al besloten in de novelle, in de laatste regels die Hella S. Haasse in 1947 aan het papier toevertrouwde. Noodgedwongen moest haar verteller erkennen dat hij Oeroeg, zijn vriend, de duistere ziel van Indië, niet werkelijk kon doorgronden: ’Ik kende hem, zoals ik Telaga Hideung kende, een spiegelende oppervlakte. De diepte peilde ik nooit. Is het te laat? Ben ik voorgoed een vreemde in het land van mijn geboorte, op de grond vanwaar ik niet verplant wil zijn? De tijd zal het leren.’


©️ Trouw 2009, op dit artikel rust copyright.
Terug naar boven Ga naar beneden
http://indonesie.actieforum.com
wu

wu

Aantal berichten : 6613
Registratiedatum : 08-12-08

- Op zoek naar het Java van Hella - Empty
BerichtOnderwerp: Re: - Op zoek naar het Java van Hella -   - Op zoek naar het Java van Hella - Icon_minitimewo 21 okt 2009 - 21:38

’Nederland Leest’ moedigt discussie aan

’Oeroeg’ van Hella S. Haasse wordt vanaf vrijdag 23 oktober in het kader van de CPNB-campagne Nederland Leest gratis via bibliotheken in het land aan hun leden verspreid. De CPNB startte in 2006 met de actie. Toen werd ’Dubbelspel’ van Frank Martinus Arion uitgedeeld. Later volgden ’De gelukkige klas’ van Theo Thijssen en ’Twee vrouwen’ van Harry Mulisch. De CPNB wil met de campagne mensen aansporen om met elkaar in discussie te gaan over het uitgedeelde boek.

Ter gelegenheid van de uitdeelactie is Oeroeg in het Bahasa Indonesia vertaald. De CPNB meldt dat er ook in Nederland veel interesse is voor de vertaalde versie van het boek.

Willem Nijholt schreef voor Nederland Leest een lofrede op Oeroeg. Van schrijver Abdelkaber Benali verschijnt een essay over vriendschap en cultuurverschillen, waarmee hij de thematiek van Oeroeg in deze tijd probeert te plaatsen.


*****


Indonesië leest Oeroeg met de nodige reserve

In Indonesië is Oeroeg niet altijd zo welwillend ontvangen als in Nederland. Vlak na verschijnen noemde de Indische schrijver Tjalie Robinson de novelle zelfs ’vals’, ’naïef’ en ’totok’. Koloniaal. Iets van zijn kritiek ijlt na in de commentaren van schrijvers en studenten die hun mening gaven bij de presentatie op maandag 5 oktober in het Erasmushuis in Jakarta van de vertaling van Oeroeg in het Bahasa Indonesia. ’Oeroeg kawanku,’ luidt de eerste regel. ’Oeroeg was mijn vriend.’

Indonesië lijkt Oeroeg niet te lezen als een novelle, maar als een realistisch autobiografisch verslag of een politiek pamflet. Zoals dichter, schrijver en kruidenarts Putu Oka Sukanta. Hij prijst de verzoenende toon van Haasse, maar had liever gezien dat het personage van Oeroeg niet steeds radicaler was geworden, vertelt hij: „Ik zou willen dat Oeroeg zou hebben gestreden voor de gelijkheid van de mensheid”. Het beeld van zijn land dat uit de novelle oprijst, vindt hij eenzijdig.

Ook een kleine groep studenten in het Komunitas Salihara aan de rand van Jakarta begrijpen niet dat Haasse niet meer aandacht heeft besteed aan het leed van Oeroeg en zijn medestrijders ten tijde van het kolonialisme. Ze hebben een nacht doorgehaald om de novelle te lezen en daarover in discussie te gaan met de schrijver Abdelkader Benali, die ook deel uitmaakt van de groep journalisten die in het spoor van Oeroeg over Java reizen.

Mufti Ali Soli, student geschiedenis, 21 jaar oud, blijft Javaans beleefd in zijn formuleringen, maar blijkt uiteindelijk niet betoverd door de magie van de beeldende taal van Hella Haasse. Niet omdat die er niet zou zijn, maar omdat zijn overtuiging hem dat niet toestaat. Hij wantrouwt de idyllische tekening van zijn land aan het begin van de vorige eeuw: „Het is verkeerd om te romantiseren”, zegt hij. „In die tijd hadden wij het heel moeilijk.”

Na afloop van de discussie met Abdelkader Benali blijkt dat de studenten zich heel serieus op het boek hebben gestort. Ze praten er vol vuur over en willen graag verder discussiëren. Benali wordt door de studenten onderling een boleh genoemd, een blanke. Voor Benali is dat verrassend. In Nederland wordt hij steevast als Marokkaan gekenschetst, gebrandmerkt zelfs soms, hier is hij plots – zeker nu hij opdraaft in chique pak en streepjesoverhemd – een representant van de vroegere kolonisator.

Zo gaapt ook na vijftig jaar nog altijd dezelfde kloof tussen welwillende westerlingen en voormalige ’inlanders’.


Trouw
Terug naar boven Ga naar beneden
http://indonesie.actieforum.com
OmSid



Aantal berichten : 861
Registratiedatum : 08-01-09
Woonplaats : Negeri Kincir Angin

- Op zoek naar het Java van Hella - Empty
BerichtOnderwerp: Re: - Op zoek naar het Java van Hella -   - Op zoek naar het Java van Hella - Icon_minitimedo 22 okt 2009 - 8:05

Trouw.
Zo gaapt ook na vijftig jaar nog altijd dezelfde kloof tussen welwillende westerlingen en voormalige ’inlanders’.

----------------------------------------------------------------------------------------
Welwilende ??? Hoezo welwillen , op welke manier ?

Als ik de komentaren / reacties van die student(?) lees vraag ik me af of hij voldoende inlevingsvermogen heeft en of hij begrepen had wat de boodschap van Jasse was.
Als ik goed begrepen heb is het een statement van Hasse dat ze haar (ideale)wereld had gemist door de politieke verandering .
Dat vriendschappen , voor zover het bestond tussen een Blanda totok en een inlandse jongen wreed verstoord kon worden .

Zelfs de broze " vriendschap " die in mijn ogen ook NIET echt bestaat werd door de veranderde situatie ge-OEROEG , werd bedolven .
Het is ook een bekende verschijnsel dat onschuldige vriendschappen tussen kleine kinderen wel kan bestaan , maar later verwaterd of zelfs verdwijnen als de kinderen groter worden.
En zeker in die tijd , in de koloniale tijd was de vriendschap tussen de zoon van de mandoer(?) met de zoon van de grote toean besar min of meer gebaseerd werd op een niet gelijkwaardige basis.
Terug naar boven Ga naar beneden
Gesponsorde inhoud




- Op zoek naar het Java van Hella - Empty
BerichtOnderwerp: Re: - Op zoek naar het Java van Hella -   - Op zoek naar het Java van Hella - Icon_minitime

Terug naar boven Ga naar beneden
 
- Op zoek naar het Java van Hella -
Terug naar boven 
Pagina 1 van 1

Permissies van dit forum:Je mag geen reacties plaatsen in dit subforum
Indonesië :: Berichten :: Boekbesprekingen-
Ga naar: