Eerbetoon aan verzwegen soldaat Auteur: door Rieks Holtkamp e-mail: r.holtkamp@ed.nl | woensdag 22 februari 2012 | 07:00
Sylvia Pessireron: "Ik heb nooit een echte vader gehad." foto GPD ; Stille vaders. Molukse mannen die verteerd werden door verdriet en verbittering over wat hen door de Nederlandse overheid was aangedaan.
Van je thuisland en masse naar een ander deel van de wereld. Dat maakt de Molukse geschiedenis bijzonder. Verteerd door onbegrip van een samenleving, die geen flauw benul had van wat zich in Nederlands Oost-Indië had afgespeeld tijdens en direct na de oorlog: die niet konden vertellen over de verschrikkingen die ze hadden meegemaakt en die verteerd werden door uitzichtloosheid en door heimwee naar hun onbereikbaar geworden land van herkomst.
Geen ander volk is echter van Azië naar Europa overgebracht. Van je thuisland en masse naar een ander deel van de wereld. Dat maakt de Molukse geschiedenis bijzonder.
Boosheid "Nee", zegt schrijfster Sylvia Pessireron, "ik heb het boek niet uit boosheid geschreven. Het is een eerbetoon aan mijn vader." Pessireron had zelf namelijk zo'n stille vader. Dat bracht haar ertoe de roman De verzwegen soldaat te schrijven. "Het is geen heldenverhaal, want hij was een bescheiden man en ik wilde hem recht doen. Het is het verhaal van een Molukse KNIL-soldaat – dat nog niet eerder was verteld – die zich heeft ingezet voor de Nederlanders, gevangen genomen is door de Japanners en die gemarteld is in Japanse gevangenschap, waarvan hij zijn hele leven last heeft gehad. Toen die oorlog voorbij was en mijn vader en zijn kornuiten dachten 'hè hè, nu kunnen we eindelijk naar huis en jullie Nederlanders gaan iets voor ons terugdoen, namelijk ons helpen bij het stichten van onze eigen republiek – 'we hebben tenslotte jullie ook geholpen' – toen begon een andere oorlog, die van de Indonesische nationalisten, de bersiap-periode. Gevolg: ze kunnen niet terug naar de Zuid-Molukken, maar worden op een boot gezet naar Nederland. Uitgerangeerd. Op een dood spoor gezet."
Zwijgend Een stille man, die hele dagen zwijgend voor het raam kon staan. "Als ik van school kwam zag hij mij niet eens. Pas als ik een rare beweging maakte, schrok hij op en herkende hij mij."
"Als ik daarop terugkijk met de ogen van het kind dat ik was, dan denk ik, ik heb nooit een echte vader gehad. Zonder dat ik daar dramatisch over wil doen, maar ik had best met mijn vader fietstochten willen maken, zoals de vaders van mijn Nederlandse vriendinnetjes deden, en hij kón fietsen. Maar als volwassen Molukker denk ik, niets is zo erg als op te groeien met het zichtbare verdriet van je ouders. Als je daar gevoelig voor bent, en dat was ik, dan gaat je dat niet in je koude kleren zitten. Dat komt door die wanhoop, die stilte, het ongemakkelijke gevoel, het idee dat er altijd iets in de lucht hing dat ik niet kon thuisbrengen."
Spinnenweb "Wanneer mijn ouders bezoek hadden en de mannen zaten apart, dan moest ik als kind wel eens vragen of ze nog koffie wilden, of misschien al aan een borreltje toe waren en dan hing daar zo'n stilte. Niemand zei iets. Ze zaten wat voor zich uit te staren. 'Weet je nog', zei er dan eentje. 'Ja'. Meer niet. Zo'n stilte alsof je door een dik spinnenweb naar binnen moest komen, alsof je iets moest wegschuiven."
Veel kinderen van Molukse ouders moeten dat verdriet en die wanhoop hebben gevoeld. Hun gevoel van machteloosheid kwam tot uitbarsting in een aantal acties (bezettingen en treinkapingen) die het hele land in beroering brachten. Hoe reageerde vader Pessireron daar op? "Die acties hebben hem wel gesterkt. Niet zo van: hè nu zullen wij eens, niet wraakzuchtig, maar: 'nu tonen de kinderen wat ik niet meer kon laten zien.' Alsof hij moegestreden was. Maar de bezetting van de school in Boven- Smilde vond hij verschrikkelijk. Dat kon je vrouwen en kinderen niet aandoen, vond hij."
>> Lees woensdag meer in het ED. Sylvia Pessireron, De verzwegen soldaat. Uitgegeven door The House of Books. Prijs: 17,95 euro 
