Indonesië
Wilt u reageren op dit bericht? Maak met een paar klikken een account aan of log in om door te gaan.

Indonesië

Informatie- en nieuwsforum over Indonesië en Nederlands-Indië
 
IndexRegistrerenInloggen

 

 architectuur Den Haag: 'Niets Indisch aan'

Ga naar beneden 
AuteurBericht
wu

wu

Aantal berichten : 6613
Registratiedatum : 08-12-08

architectuur Den Haag: 'Niets Indisch aan' Empty
BerichtOnderwerp: architectuur Den Haag: 'Niets Indisch aan'   architectuur Den Haag: 'Niets Indisch aan' Icon_minitimevr 28 mei 2010 - 9:14

'Niets Indisch aan'
27 mei 2010

DEN HAAG - "Er zijn geen Indische invloeden in de woonhuisarchitectuur in Den Haag." Dit is de conclusie van het onderzoek dat Eeke Crabbendam (62) na 39 jaar weer heeft opgepakt en haar een bul in de Kunstgeschiedenis opleverde aan de Universiteit Leiden.
Ze wilde onderzoeken of de Indiëgangers, die zich vanaf 1850 in Den Haag kwamen vestigen, Indische sporen hebben nagelaten in de architectuur van woonhuizen in de hofstad. "Ik ben verzot op de Indische cultuur."

Door Tanja Verkaik

"Na twee weken was ik er al achter. Er is geen Indische invloed in de woonhuisarchitectuur in Den Haag", vertelt Crabbendam. "Sommige huizen lijken wel Indisch te zijn, maar zijn het niet, zoals Alexanderstraat 1 met zijn veranda's en pilaren. Vreemd", dacht ze en is toen gaan onderzoeken waarom dit niet zo is. Crabbendam laat letterlijk zien wat ze bedoelt door een 'roadtrip' te maken door het Willemspark, de Archipel, Zorgvliet, Duinoord en het Statenkwartier. Dat zijn de buurten waar Indiëgangers het meest naartoe trokken vanaf 1850.

"Eén van de redenen is dat het klimaat in Nederland niet geschikt is voor de bouwstijl. Indische huizen zijn vaak open, met veranda's voor de doorstroming van koele lucht . Daarnaast werden er door de gemeente strenge eisen gesteld aan de huizen, zo was er een schoonheidscommissie die erop toezag of er aan de eisen werd voldaan." Ook werd er gekozen voor een klassieke Hollandse bouwstijl, vooral in Zorgvliet, zodat de huizen makkelijker te verkopen waren. Willemspark was de eerste "Indische buurt". "Een buurt voor zeer gefortuneerde Indiëgangers."

Rekening houdend met de toestroom van Indiëgangers, werd er met opzet richting de duinen gebouwd, vanwege de zandgrond. "Indiëgangers wilden alleen op zandgrond wonen, omdat ze als de dood waren om malaria te krijgen. Daarnaast sprak de frisse zeelucht ze ook aan. Dat was gezond." Willemspark trok heel wat grote namen aan. Zoals de broer van schrijver Eduard Douwes Dekker, beter bekend als Multatuli. Daarna werd de Archipelbuurt ontwikkeld. De straten daar werden genoemd naar eilanden van het Indonesische eilandenrijk, zoals Javastraat. "Dit sprak de Indiëgangers aan, omdat het bekend klonk."

De Archipel was een buurt voor alle rangen en standen. "Maar kwam steeds minder in trek toen Duinoord werd gebouwd." De panden daar hadden een monumentale uitstraling en waren rijker versierd." De Archipel kwam toen enigszins in verval. Er kwamen ondertussen steeds meer Indiëgangers naar Nederland en die trokken ook naar buurten als Statenkwartier en Zorgvliet. Aan de buitenkant van de meeste huizen is de Indische invloed niet terug te zien. "Maar waarschijnlijk was de rijkdom en cultuur binnen die vier muren wel te zien."

We eindigen de 'Indische' roadtrip aan de Parkweg 9a. Een huis van een Indische familie, met boven de voordeur glas-in-lood met wajangpoppen. "Door dit huis is mijn nieuwsgierigheid ontstaan." In haar speurtocht naar Indische invloeden heeft ze slechts één huis ontdekt wat erop lijkt. "Het huis aan de Rustenburgweg 2 maar dat is helaas in 1979 afgebrand." Op die plek staat nu de ambassade van Maleisië. "Grappig, want dat huis is gewoon door een Scheveninger gebouwd die nooit in Nederlands-Indië is geweest."


deweekkrant/ De Posthoorn


Laatst aangepast door wu op vr 13 aug 2010 - 7:49; in totaal 1 keer bewerkt
Terug naar boven Ga naar beneden
https://indonesie.actieforum.com
wu

wu

Aantal berichten : 6613
Registratiedatum : 08-12-08

architectuur Den Haag: 'Niets Indisch aan' Empty
BerichtOnderwerp: Re: architectuur Den Haag: 'Niets Indisch aan'   architectuur Den Haag: 'Niets Indisch aan' Icon_minitimevr 13 aug 2010 - 7:35

Koloniale architectuur onvindbaar
11-08-2010 12:20 | Coops, Robbert

DEN HAAG - Den Haag wordt nogal eens geassocieerd met “ons” koloniale verleden. Sommigen “zien” ook de Indische invloed op de architectuur, maar dat beeld blijkt een fictie. Dat wil overigens niet zeggen dat gebouwen met een pseudo-Indische signatuur het niet verdienen om gespaard te blijven. Er zijn in de loop der tijden immers al genoeg panden verdwenen of verminkt.


Vele huizen in de Haagse regio kennen namen die verwijzen naar het roemrijke Indische verleden, zoals Simpang, Demangan en Gondang. Toch is bij nadere bestudering nauwelijks sprake van koloniale architectuur of koloniale beïnvloeding op huizen of stedenbouwkundige structuur. Misschien teleurstellend want vele huizen zijn oorspronkelijk gebouwd door en voor Indiëgangers. Ze zijn voorzien van veranda’s, wit gepleisterde muren en andere schijnbaar tropische elementen, maar die blijken eigenlijk niets met het Indische verleden te maken te hebben.

Vooral in Haagse wijken, zoals Belgisch Park, Van Stolkpark, Willemspark, Zorgvliet maar ook in Wassenaar vestigden zich begin vorige eeuw vele in voormalig Nederlandsch-Indië rijk geworden planters, bankiers en bestuurders. Vaak lieten zij onder architectuur huizen ontwerpen en bouwen met een vaak opvallende signatuur. Maar niet typisch Indisch, zo blijkt uit onderzoek van kunsthistorica drs. Eeke Crabbendam. Er zijn wel invloeden, maar die beperken zich tot het interieur of details, zoals de namen van straten en huizen of een enkel kunstzinnig ornament.

De enige panden die wel duidelijk beïnvloed zijn door de Indische architectuur – hoewel de oorspronkelijke bouwheer weer niets met Indië blijkt te hebben gehad - zijn de twee vrijwel identieke, witte woonhuizen aan de Alexanderstraat 1 en 2, parallel aan de Mauritskade. Ze vormen een gaaf onderdeel van het oorspronkelijke plan (1857) van een ruim opgezette villawijk in het oorspronkelijke Willemspark. Daar gingen indertijd vele gefortuneerde Indiëgangers wonen. Maar ook zij hadden eigenlijk geen enkele invloed op de architectonische opzet van hun huis. De toenmalige projectontwikkelaars en aannemers hadden immers geheel eigen opvattingen over functionaliteit en esthetiek. En vooral over de noodzakelijke bouwkundige eisen. “Tropische” huizen pasten gewoon niet in hun perceptie.


De Indische cultuur – en daarmee architectuur- is ontstaan tijdens de koloniale periode en is eigenlijk een mengvorm van lokale en Europese invloeden. In Nederlandsch-Indië ontstonden onder leiding van Nederlandse architecten vele koloniale woonhuizen, zoals in Medan (onder invloed van de Jugendstil), Bandoeng en Jakarta. Sommige, vooral overheidsgebouwen, zijn voor de slopershamer gespaard gebleven en zijn of worden gerestaureerd.

Een typisch Indisch woonhuis kent karakteristieke kenmerken als een symmetrisch grondplan, gelijkvloers, open, hoog opgaande zuilen en kroonlijsten, wit gepleisterde muren, hoge plafonds, schaduwrijke erven en gladde vloeren. Het heeft de signatuur van een neoclassicistische stijl maar die was zeker niet omstreden. Ze werden door critici in Nederland bestempeld als “geesteloze namaaksels van een zielloos Neo-Hellenisme, slechte kopieën van droeve voorbeelden, die stomme, witte getuigen van een eeuw van smakeloosheid en onmacht tot scheppen”. Zo rond 1930 ontstonden vooral op Java Europese woonwijken met een kleinere type woonhuizen zonder voor- en achtergalerij. Ook die ontkwamen niet aan kritiek. Stedenbouwkundige H.P. Berlage zag in “deze kleinburgerlijke villawijkjes” zelfs een totaal gebrek aan inventiviteit.

Het zou weinig verbazing wekken wanneer deze stijl was meegenomen naar Den Haag. Maar dat gebeurde nauwelijks. De Nederlandse wijze van bouwen – zelfs bij Indische architecten als Adolf Broese van Groenou die begin 1908 aan de Parklaan 9a Hejmo Nia liet bouwen, een vrijstaand huis voorzien van vele lotusbloemmotieven, maar verder in een aan Berlage verwante stijl – werd gevolgd. Dat was verstandig gelet op de klimatologische omstandigheden en de kostbare grondprijs. En ongetwijfeld had het ook te maken met de rigide opvattingen van de toenmalige Schoonheidscommissies (de huidige Welstandscommissies).


Gelukkig worden monumentale panden – ook die met een pseudo-Indisch signatuur - uit de vorige twee eeuwen over het algemeen goed onderhouden en gebruikt. Het is nuttig nu te constateren dat van die vermeende koloniale invloed in Den Haag bij nadere bestudering weinig blijkt, althans niet in architectonisch en stedenbouwkundig opzicht. Maar de waardering voor de oorspronkelijke opzet en kwaliteiten van deze panden en hun omgeving blijft uiteraard overeind. Dat geldt in het bijzonder voor de wijk Zorgvliet –“de parel van Den Haag”- waar het vigerende bestemmingsplan, de status van een beschermd stadsgezicht, enkele servituten en monumentenzorg verschillende panden die nu vaak als ambassade worden gebruikt bescherming moeten bieden tegen eventuele infrastructurele ingrepen of sloop en nieuwbouw in het kader van de ontwikkeling van de Internationale Zone of de verontrustende plannen rond de komst van Eurojust. Of die bescherming ook voldoende is zal moeten blijken. Maar duidelijk is in ieder geval wel dat feitelijke kennis van de bebouwde omgeving van belang is voor een adequaat oordeel over de kwaliteit van de gebouwde omgeving. Percepties of halve waarheden zijn in dat verband slechte raadgevers.

Drs. Robbert Coops
Sociaal-geograaf en strategisch adviseur bij Schuttelaar & Partners

Eeke Crabbendam (2010): Indische invloed in de woonhuisarchitectuur van Den Haag?, Universiteit Leiden

Publicatie datum:11-08-2010 12:20
Cobouw

Terug naar boven Ga naar beneden
https://indonesie.actieforum.com
 
architectuur Den Haag: 'Niets Indisch aan'
Terug naar boven 
Pagina 1 van 1

Permissies van dit forum:Je mag geen reacties plaatsen in dit subforum
Indonesië :: Berichten :: Algemeen-
Ga naar: